TÜFE'de baz yılı değişikliği: 2003=100'den 2025=100'e

Bir fiyat endeksinin değeri tek başına bir anlam taşımaz; anlamı, seçilen bir döneme göre ne kadar yukarıda ya da aşağıda olduğudur. O döneme baz yılı ya da temel yıl denir ve endeks o yılın ortalamasında 100 kabul edilir. Türkiye'de tüketici fiyat endeksi uzun süre 2003=100 tabanıyla yayımlandı; TÜİK bu tabanı 2025=100 olarak yeniledi. Bu rehber değişikliğin ne olduğunu, sitedeki hesapların eski ve yeni seriyi nasıl bir araya getirdiğini bunu yapmadan hesap yapmanın neden yanlış sonuç verdiğini ve sonucu kendin nasıl kontrol edebileceğini anlatıyor.

Baz yılı neden değişir

Taban uzun süre değişmezse endeks değerleri çok büyür ve okunması zorlaşır: 2003=100 serisi Ağustos 2026'da 4.289,23 düzeyindeydi. Yeni bir baz yılı rakamları yeniden anlaşılır bir ölçeğe getirir. TÜİK'in metodoloji belgesine göre bu değişiklik yalnız bir ölçek ayarı değil: sınıflama COICOP 2018'e taşındı, ağırlıklar ulusal hesaplara dayandırıldı. Yeni taban ve sınıflamayla üretilen ilk veriler Ocak 2026 bülteniyle yayımlandı ve 2003=100 tabanlı geçmiş seri de yeni tabanda yeniden sunuldu.

Taban değişikliği fiyat artışlarını değiştirmez. İki tarih arasındaki enflasyon, iki endeks değerinin oranıdır ve bir seriyi sabit bir sayıyla çarpmak ya da bölmek bu oranı etkilemez. Değişen tek şey rakamların ölçeğidir.

Baz yılı ile ağırlık yılı aynı şey değil

Baz yılı, endeksin 100 kabul edildiği dönemdir ve yalnız ölçeği belirler. Ağırlıklar ise hangi harcamanın endekste ne kadar sayılacağını belirler ve TÜİK'in belgesine göre her yıl Aralık ayında yenilenip yıl boyunca sabit tutulur. Yani 2003=100 serisi de ağırlıklarını her yıl güncelliyordu; baz yılının 2003 olması, 2003 sepetiyle ölçüldüğü anlamına gelmiyordu. Yeni tabanla değişen, ölçekle birlikte sınıflama ve ağırlıkların dayandığı kaynaktır.

Ölçeğin ne kadar büyüdüğünü görmek için eski seriye bakmak yeterli: Ocak 2003'te 94,77 olan değer Ağustos 2026'da 4.289,23; aradaki fiyat artışı yaklaşık 45 kat.

İki seri yan yana

Sitenin veri dosyalarında iki seri de var. Aynı aylarda iki serinin değerleri birbirinin sabit bir katı: Ocak 2025 için eski seride 2.819,65, yeni seride 88,578291. İkisinin oranı 31,8322917; bu, zincirleme oranıdır.

Oranın aylar arasında dördüncü ondalıkta küçük farklar göstermesi yuvarlamadan kaynaklanır; iki seri aynı fiyat hareketini anlatıyor. Bu yüzden hangi seriyle hesaplarsan hesapla iki tarih arasındaki artış aynı çıkar.

Zincirleme nasıl yapılır

Zincirleme, iki seriyi bir çakışma ayında birbirine oranlayıp tek bir seri hâline getirmektir. Bu sitede çakışma ayı olarak Ocak 2025 seçildi: Ocak 2025 ve sonrası için 2025=100 serisinin kendisi, öncesi için 2003=100 serisinin değerleri 31,8322917 ile bölünerek kullanılıyor. Böylece Ocak 2003'ten son veri ayına kadar boşluksuz, tek ölçekli bir seri elde ediliyor. Çakışma ayını seçen biziz; TÜİK'in geçişi Ocak 2026 verisiyle oldu. Seçilen ay sonucu değiştirmez, çünkü iki seri çakıştığı her ayda aynı oranı veriyor. Formülleri metodoloji sayfasında adım adım yazdık.

Neden Ocak 2025

Çakışma ayı olarak yeni tabanın ilk ayını seçtik. Bunun iki pratik faydası var. 2024 sonuna kadarki bütün aylık ve yıllık oranlar, yıllarca yayımlanmış ve haberlerde geçmiş 2003=100 serisinin kendi rakamlarıyla birebir aynı kalıyor. 2025 ve sonrası ise TÜİK'in bugün yayımladığı yeni serinin kendisi olduğu için bültenlerle karşılaştırılabiliyor. Başka bir ay seçilseydi sonuçlar yine aynı çıkardı; aradaki fark en fazla yuvarlama düzeyinde kalırdı, çünkü iki serinin oranı her ayda neredeyse aynı.

Sayısal örnek

Ocak 2020'de 10.000 TL alan birinin Ağustos 2026 fiyatlarıyla aynı alım gücü için alması gereken tutar, zincirlenmiş seriyle 96.078 TL. Yalnız yeni seriyle (geçmiş değerleri yeni tabanda yayımlandığı için) 96.078 TL, yalnız eski seriyle 96.074 TL çıkıyor. Üç yol aynı sonucu verir; aradaki birkaç liralık fark yuvarlamadır.

Kendi hesabını yaparken

1. Başlangıç ve bitiş ayının endeks değerlerini aynı seriden al.
2. Değerler farklı tabanlardaysa önce birini zincirleme oranıyla ötekinin ölçeğine çevir.
3. Tutarı bitiş değeri bölü başlangıç değeriyle çarp; oran için bu bölümden 1 çıkar.
4. Hangi seriyi hangi aya kadar kullandığını not et; sonucu başkası kontrol ederken bu bilgi gerekir.

Eski seriyle tek başına geriye gitmenin sorunu

Taban değişikliğinden sonra birçok araç ve tablo ya eski seriyle ya yenisiyle çalışmaya devam eder. Bir hesap aracı güncellenmemiş bir eski seri kopyasında takılı kalırsa, sonraki ayların enflasyonunu hiç görmez; yeni serinin değerlerini eskisinin yanına oranlamadan eklerse, yukarıdaki örnekteki gibi anlamsız bir sıçrama üretir. Doğru yol ya tek bir seriyi baştan sona kullanmak ya da iki seriyi bir çakışma ayında oranlayarak birleştirmektir. Aynı dikkat, endekse bağlı sözleşme güncellemelerinde de gerekir: başlangıç endeksi eski tabanda yazılıysa bitiş endeksi de aynı tabandan alınmalı ya da zincirleme oranıyla çevrilmeli. Sözleşmeye hangi serinin kullanılacağını yazmak bu tür anlaşmazlıkları baştan önler.

Bu sitedeki her hesap zincirlenmiş seriyi kullanır. Yıl sayfalarındaki endeks sütunu da 2025=100 ölçeğinde gösterilir; örneğin 2025 enflasyonu sayfasındaki aylık değerler yeni serinin kendisidir. Endeksin nasıl derlendiğini ayrıca TÜFE rehberinde anlattık.